نام کتاب: عالی‌جناب رمان

نویسنده: نوری ایجادی

ناشر: انتشارات پیام چارسو

نوبت چاپ: اول ۱۴۰۳

تعداد صفحه: ۱۸۲ صفحه

قیمت: ۱۱۵هزار تومان

عالی‌جناب رمان کتابی در زمینۀ آموزش داستان‌نویسی است و بی‌مقدمه سراغ زیر و بم نوشتن رمان می‌رود. فصل اول کتاب از شکل‌گیری ایده در ذهن نویسنده شروع می‌شود و خصوصیات رمان امروز را به‌اختصار شرح می‌دهد. سپس گام به گام، مراحل نوشتن رمان را برمی‌شمارد.

کتاب عالی‌جناب رمان شامل اطلاعات کامل و مختصری در زمینۀ هنر رمان‌نویسی است و نویسندۀ تازه‌کار را با مصائب و لذات نوشتن رمان آشنا می‌کند. کتاب، شامل ۴۲ سرفصل است که از توضیحاتی دربارۀ جادوی رمان شروع می‌شود و پس از آن، عناصر داستانی را یک‌به‌یک برمی‌شمارد و به موضوعات مهم دیگری ازجمله گفت‌وگو‌نویسی، ضرب‌آهنگ، بازگشت به گذشته، فضاسازی و بسیاری عناصر مانند این‌ها نیز اشاره می‌کند.

شرح سرفصل‌ها، از فرم خاصی پیروی نمی‌کند و نویسنده برای هر موضوع، فرم کاربردی مناسب آن مطلب را انتخاب کرده است. هر کدام از سرفصل های کتاب، چکیده‌ای مختصر و مفید از مبانی رمان‌نویسی با زبانی ساده است. برای توضیح بعضی مطالب، نویسنده به شرح ساده و مختصری از موضوع پرداخته و تا انتهای آن، در همان قالب ساده پیش رفته است:

«کوچک‌ترین جامعه، خانواده است و بزرگ‌ترین آن هم جامعۀ جهانی است؛ پس هر گونه درگیری با ارزش‌های خانواده و قبیله و جوامع بزرگ‌تر این گروه را در بر می‌گیرد. مخالفت با آداب و رسوم یا آیین‌های رایج و تلاش برای تغییر دادن یا نادیده گرفتن آن‌ها کشمکش درونی و بیرونی را می‌سازد.»

در بسیاری موارد، در انتهای موضوع، یک مثال از رمانی شناخته‌شده به تفهیم آن مطلب کمک کرده است. مثلاً در انتهای مبحث شروع و پایان آمده است:

«ارتباط منطقی شروع و پایان در ارباب حلقه‌ها به این صورت است که فردو با چند هابیت دیگر سفرش را از هابیتون که محل زندگی‌اش است آغاز می‌کند و در پایان به همان مکان برمی‌گردد؛ درحالی‌که توانسته است حلقه را نابود کند و تجربه‌های عجیب و گوناگونی را کسب کند که بر شخصیت و نحوۀ نگرش او اثر گذاشته؛ ضمن اینکه موفق شده است مردم سرزمینش را از نابودی نجات دهد. در رمان‌هایی که شخصیت برای به دست آوردن چیز مهمی یا انجام مأموریتی سفر می‌کند، باید در پایان دستاوردی مادی یا معنوی بیابد تا داستان به پایانی منسجم و محکم برسد.»

در بعضی موارد پس از توضیحات کافی، یک بند برای جمع‌بندی پایانی نوشته شده است. مثلاً دربارۀ زاویه‌دید، پس از توضیحات جامع دربارۀ زاویه‌دید‌های مختلف روایت، چنین جمع‌بندی شده است:

«وقتی می‌خواهید نظرگاه مناسبی را برای رمان پیدا کنید، چند نکته را در نظر بگیرید. قبل از هر کاری باید بدانید چه کسی قرار است، روایتگر داستان باشد: یکی از شخصیت‌ها یا هیچ کس؟ به این ترتیب در اولین قدم مشخص می‌کنید که زاویه‌دید بیرونی را باید به کار ببرید یا به سراغ نظرگاه‌های درونی بروید. می‌دانیم که هر کدام از این نظرگاه‌ها سه زیرگروه دارند؛ پس در گام بعدی باید بدانید که شخصیت اصلی روایتگر است یا شخصیتی که ناظر بر اتفاقات رمان است یا ترجیح می‌دهید که با نگاهی از بالا، شبیه دانای کل، رمان را روایت کند. انتخاب اولیه روشن می‌کند که روایتگر داستان چه حد از اطلاعات مربوط به رمان را می‌داند و حوزۀ آگاهی‌اش تا کجاست. از طرفِ دیگر میزان مداخلۀ راوی رمان نیز با تعیین زاویه‌دید مشخص می‌شود؛ در حقیقت با انتخاب راوی مداخله‌گر یا غیرمداخله‌گر، رابطۀ نویسنده با رمان و میزان دخالت او را تعیین می‌کنید. بسیاری از آثار کلاسیک با انتخاب زاویه‌دید دانای کل به نویسنده فرصت می‌دادند تا در همۀ امور نظر بدهد و برای شخصیت‌ها تعیین تکلیف کند؛ درحالی‌که امروزه کمتر پیش می‌آید که نویسنده بخواهد مداخله‌گر باشد و در کار شخصیت‌های داستانش دخالت کند. از مشهورترین نویسندگان غیرمداخله‌گر می‌توان به همینگوی اشاره کرد.»

فصول انتهایی کتاب، تحلیل مطالب مطرح‌شده در دو رمان سووشون و غرور و تعصب است و در نهایت، نویسنده با پرداختن به تجربیات شخصی تعدادی از نویسندگان، کتاب را به پایان می‌برد.

کتاب عالی‌جناب رمان را نوری ایجادی نویسنده و مترجم ایرانی، در ۱۸۱ صفحه تألیف کرده است. این کتاب اولین بار در تابستان ۱۴۰۳ توسط انتشارات پیام چارسو به چاپ رسیده است.

ایلناز نواب‌پور