نام کتاب: زندگی و دیگر هیچ

نویسنده: ولادیمیر نابوکوف

مترجم: لیلی کافی

انتشارات: نشر گویا

نوبت چاپ: اول ۱۴۰۴

تعداد صفحه: ۱۲۶

قیمت: ۱۵۰هزار تومان

ولادیمیر نابوکوف نویسنده، شاعر و منتقد ادبی روس‌تبار آمریکایی، یکی از چهره‌های شناخته‌شدۀ ادبیات قرن بیستم است. نام او بیشتر با رمان‌ ساختارشکنانه‌ای مانند «لولیتا» گره خورده و به دلیل نثر شاعرانه، بازی‌های پیچیده و داستان‌های پرجزئیاتش شناخته می‌شود. آنچه کمتر دربارۀ او مورد توجه قرار گرفته، مهارتش در قالب داستان کوتاه است. مجموعه داستان‌های کوتاه او نیز مانند رمان‌هایش، سرشار از ظرافت، طنز تلخ و کاوش در روان انسان است. او در داستان‌های کوتاه خود از زبانی غنی و  چند‌لایه استفاده می‌کند که پر از ابهام و کنایه و ارجاعات ادبی است. او چنان با کلمات بازی می‌کند که در پایان هر داستان، تصاویری بدیع در ذهن خواننده برجا می‌ماند.

از ولادیمیر نابوکوف مجموعه داستان کوتاه‌های دیگری نیز به فارسی ترجمه شده که در شمارۀ ۲۵ همین مجله به آن‌ها اشاره شده است. داستان‌های کوتاه او که عموماً در دوران مهاجرت نوشته شده‌اند، به عشق، دوری، مهاجرت، هویت، نوستالژی و مرز بین واقعیت و خیال می‌پردازند. کتاب «زندگی و دیگر هیچ»، مجموعه‌ای از ده داستان کوتاه اوست که با ضرباهنگ تند و گاه پرشور نویسنده، مضامین مدنظر وی را منتقل می‌کند. اغلب روایات داستان‌های نابوکوف ممکن است ساده آغاز شوند، اما طولی نمی‌کشد که لایه‌های تودرتوی واقعیت، خیال و حافظه در هم تنیده می‌شوند. نابوکوف معتقد بود که ادبیات باید لذت‌بخش، رازآلود و استادانه باشد به همین دلیل در داستانی به نام «انتقام» در همین مجموعه، با تغییر زاویه دید، روایت مردی را می‌خوانیم که برای انتقام از همسر خود، به روشی جدید دست می‌زند. این داستان را به‌جرئت می‌توان از نمونه‌های نثر نابوکوف بر شمرد. نثر شاعرانه، روایت پر رمز و راز و  داستانی چندلایه همان‌طور که از نویسندۀ توانایی چون او انتظار می‌رود.

در بخشی از این داستان می‌خوانیم: «پروفسور با شانه‌ای خمیده ولی با گام‌هایی تند به سکوی قطار رفت و از جلوی پاسبانی رد شد که شبیه اسباب‌بازی‌های غول‌پیکر بود. اما ناگهان انگار که چیزی یافته باشد مکثی کرد و با لبخندی مهربان و شاداب زیر لب گفت: «یافتم، زیرکانه‌ترین شیوه را پیدا کردم.» سپس نفس راحتی کشید و دو موز و یک جعبه سیگار و روزنامه‌هایی که به نازکی ملافه بودند خرید.»

نابوکوف باور نداشت که داستان صرفاً باید بازتاب واقعیت بیرونی باشد. او با دقت و وسواس زبان‌شناسانه‌اش، زندگی را نه ازطریق رخدادهای بزرگ، که از خلال جزئی‌ترین لرزش‌های ذهن و احساس روایت می‌کرد. داستان‌های او تکه‌هایی از رؤیا، خاطره یا حتی توهم‌اند. از درون همین تکه‌ها هویت پنهان زندگی پدیدار می‌شود. به تعبیر خود او، زندگی «نوری لرزان بر دیواری شکسته» است و اولین داستان کوتاه این مجموعه، داستان «زیبای روس» تأکیدی بر این باور اوست. این داستان، زندگی اولگا، زنی زیبا از خانواده‌ای اشرافی را روایت می‌کند که با وجود جذابیت بیش‌ازحدش، تا بزرگسالی ازدواج نکرده و درغربت با تنهایی دست‌وپنجه نرم می‌کند. او نمادی از یک زندگی آشناست. نمادی از گذر زمان و شکنندگی آرزوها، و خشم فروخورده برای ازدست دادن سالیان دور. زندگی اولگا بازتابی از چالش‌های وجودی انسان در زندگی است. نثر نابوکوف چنان عمیق و چندلایه و شاعرانه است که تنها دربارۀ همین داستان می‌توان بسیار نوشت.

هرکدام از داستان‌های او وجهی از زندگی را به تصویر می‌کشند و نابوکوف استادانه در همگی آن‌ها جنبه‌های مختلف روح انسان را نشان می‌دهد. به طور مثال داستان «خبر بد» در همین مجموعه، داستان خبری است که به دست یک بیوۀ مسن روسی به نام اوژنیا می‌رسد. این داستان نیز به موضوعاتی چون جدایی، اندوه و مشکلات مهاجرت می‌پردازد و نمادی از بی‌رحمی تصادفی زندگی است که حقیقت خود را بدون آمادگی به انسان تحمیل می‌کند. به طور مثال در بخشی از این داستان، تنها در یک پاراگراف، می‌توان مجموعۀ روایت حزن‌انگیز زندگی، غم مهاجرت و تنهایی را با نثری زیبا و شاعرانه خواند:

«از مغازه که بیرون زد، سمعکش را خاموش کرد تا دوباره از جهان جدا شود. چشمان بی‌فروغش با آن هالۀ زرد که انگار رنگ از عنبیه‌اش به بیرون سرریز شده، یک بار دیگر آرام و حتی خشنود به نظر می‌رسیدند. نه‌تنها زیر و بم این خیابان‌ها که زیر پا می‌گذاشت را در شش سالی که از فرارش از روسیه می‌گذشت به خوبی یاد گرفته بود بلکه حالا برایش همچون خیابان‌های مسکو یا خارکوف پر از چیزهای سرگرم‌کننده بود.»

کتاب زندگی و دیگر هیچ، مجموعه‌ای از ده داستان کوتاه ولادیمیر نابوکوف است که در تمام آن‌ها زندگی با نوعی زیبایی بی‌رحم،  چون رمزی چندلایه باز می شود و ذهن و احساس خواننده را درگیر می‌کند.

این مجموعه داستان، به نام «زندگی و دیگر هیچ»، در ۱۲۶ صفحه توسط لیلی کافی ترجمه و اولین بار در سال ۱۴۰۴ در نشر گویا به چاپ رسیده است.

ایلناز نواب‌پور