نام کتاب: سفر دریایی، یک داستان عاشقانه

نویسنده: آنا زگرس

مترجم: مهشید میرمعزی

نشر: افق

نوبت چاپ: اول ۱۴۰۲

تعداد صفحات: ۱۶۰

قیمت: ۱۳۰ هزار تومان

آنا زگرس، نویسنده‌ی آلمانی، را به‌خاطر به‌تصویرکشیدن سرگذشت مردم آلمان در قرن بیستم می‌شناسند. زگرس در دوران به‌قدرت‌رسیدن هیتلر، اول مجبور شد به فرانسه مهاجرت کند و بعد به مکزیک، ولی پس از پایان جنگ به آلمان شرقی بازگشت. نویسندگانی مانند زگرس بعد از پایان جنگ جهانی دوم با یک دوراهی مواجه شدند. زگرس می‌توانست بین آلمان شرقی و آلمان غربی انتخاب کند. شاید هم ته‌ دلش می‌خواست برود به آلمان غربی اما سال‌ها برای آرمانی مبارزه کرده بود که نمی‌توانست رهایش کند. شخصیت رمانش، ارنست تریبل هم همین کار را می‌کند؛ بعد از سال‌ها زندگی در برزیل، به آلمان شرقی می‌رود و زمانی که فرصتی برایش پیش می‌آید که به بهانه‌ی نمایشگاهی از کشور خارج شود، برخلاف انتظار دوستانش دوباره به آلمان شرقی باز می‌گردد. با این همه، اگرچه زگرس جزو نویسندگان مطرح آلمان شرقی است اما نگاهی ایدئولوژیک به ادبیات ندارد و رمان‌هایش سفارشی نیست. از مهم‌ترین آثار زگرس مرده‌ها جوان می‌مانند و ترنزیت به فارسی ترجمه شده است. ویژگی این رمان‌ها و همین‌طور رمان سفر دریایی این است که برخلاف همه‌ی آثار دیگری که درباره‌ی آلمان و جنگ دوم نوشته شده، از بیرون به ماجرا نگاه نمی‌کند؛ از نگاه یک آلمانی و از درون مرزهای آلمان شرقی به این موضوع می‌پردازد که فاشیست‌ها چه رنجی را به خود و دیگر ملت‌ها تحمیل کرده‌اند.

«سفر دریایی، یک داستان عاشقانه» در سال ۱۹۷۱ منتشر شده است. ارنست تریبل پزشکی است که داستان زندگی‌اش را برای همسفرش، فرانتس هامر تعریف می‌کند. هر دو از برزیل با کشتی عازم لهستانند. سفری که سه هفته طول می‌کشد و تریبل در این سفر، قصه‌ی زندگی‌اش را با همه‌ی جزئیات برای هامر تعریف می‌کند. سؤالی که همان ابتدا هامر از خودش می‌پرسد و ذهن خواننده را تا پایان دنبال خودش می‌کشاند این است که چرا تریبل این اندازه احساس نیاز می‌کند که خاطراتش را برای آدمی که با او در کشتی آشنا شده تعریف کند؟ خاطراتی که به سال‌ها پیش هم مربوط می‌شده‌اند. هامر این سؤال را بارها از خودش می‌پرسد و خواننده را برای پیدا کردن جوابی برای آن، پای صحبت‌های تریبل می‌نشاند. جالب است که همان ابتدا به جوزف کنراد هم اشاره می‌شود. کنراد هم لهستانی‌الاصل بوده و رمانی دارد به نام دل تاریکی که آن هم شرح یک سفر دریایی است و در آن هم قصه، ساختاری تودرتو دارد. راویِ اول کسی است که قصه را از راویِ دوم (مارلو) شنیده است و همه‌ی ماجرا گرد شخصیتی به نام کورتس می‌گردد که غایب است. گویی که دو شخصیت محوری داریم؛ یکی حاضر و یکی غایب. در سفر دریایی زگرس هم همین اتفاق می‌افتد: هامر همان راوی اول است که قصه‌ها را شنیده و برای ما تعریف می‌کند، شخصیت حاضر تریبل است و شخصیت غایب دختری که تریبل تمام عمرش عاشقانه او را دوست داشته و هرگز نتوانسته فراموشش کند و حالا تمام مشکلش این است که نمی‌تواند پایانی برای قصه‌ی زندگی معشوقش تصور کند. ذهنش درگیر پایان‌های احتمال‌های مختلفی است. بعد از این‌که جنگ تمام می‌شود، تریبل هم مثل زگرس به آلمان برمی‌گردد، ولی معشوقش، ماریا لوئیزا در برزیل جا می‌ماند. تریبل به امید دیدار دوباره می‌ماند ولی تنها چیزی که دستش را می‌گیرد روایت‌هایی است از سرانجام ماریا لوئیزا. روایت دو تن از دوست‌های او و روایتی که خودش شاهدش بوده، ولی از آن مطمئن نیست؛ جالب این است که تریبل نمی‌تواند از بین این سه روایت به قطعیتی برسد. جایی که حتی نمی‌تواند از حرف زدن و گمانه‌زنی باز ایستد. راوی اول، یعنی هامر، دیگر او را در سرگردانی و تشویش خودش رها می‌کند.

«حرف‌هایی که تریبل درباره‌ی نوجوانی‌اش گفت درست بودند. هیچ سخن خلافی در آن‌ها نبود. بی‌تردید گزارش او حقیقتی ناب و بدون دروغ بود. گمان کنم نمی‌تواند به‌سادگی بر این غم غلبه کند. هیچ‌چیز مشکل‌تر از فائق‌آمدن بر رنج و دردی که انسان در دوران جوانی کشیده نیست. هرگز نمی‌توان آن را فراموش کرد. اکثر اوقات عکس آن ادعا می‌شود. می‌گویند اندوه دوران جوانی به‌سادگی از یاد می‌رود. من بر این باور نیستم. من هم دوران دشواری را که در جوانی تجربه کردم هرگز فراموش نمی‌کنم، مرگ برادر عزیزم و مرگ عاجزانه و آرام بهترین دوستم در میدان جنگ. پس تریبل چگونه می‌تواند بر چنین اندوهی غلبه کند؟ اندوهی که تا ابد روی روح سنگینی می‌کند.»

آزاده کفاشی