نام کتاب: شب‌نشینی در پراگ

نویسنده: فیلیپ راث

مترجم: خسرو خرم

انتشارات: نون

نوبت چاپ: اول ۱۳۹۹

تعداد صفحه: ۸۸

قیمت: ۱۹ هزار تومان

فیلیپ راث رمان‌نویس شناخته‌شده‌ی آمریکایی، به واسطه‌ی داستان‌های واقع‌گرایانه‌ی خود برنده‌ی جوایز بسیاری شده و بیش از ده رمان او در ایران ترجمه و چاپ شده است. راث در آمریکا در ایالت نیوجرسی زاده شد. او نوه‌ی یک خانواده‌ی یهودی بود که سال‌ها پیش به آمریکا مهاجرت کرده بودند. در اغلب داستان‌های فیلیپ راث، شخصیتی به نام زوکرمن وجود دارد که به نوعی شخصیت خود راث است. رمان شب‌نشینی در پراگ، بخشی از دفتر خاطرات زوکرمن است.

داستان از آنجا شروع می‌شود که یک نویسنده‌ی چک، از زوکرمن درخواست می‌کند به پراگ برود و دست‌نوشته‌های داستان‌های پدرش را از همسر سابقش اولگا، بگیرد و به آمریکا بیاورد. او به زوکرمن می‌گوید: «اگر به پراگ بروید و اولگا را ملاقات کنید، حتما عاشقتان می‌شود و اگر درست رفتار کنید، داستان‌های پدرم را هم به شما خواهد داد. او عاشق عشق است. به خاطر عشق هر کاری می‌کند. یک نویسندۀ آمریکایی، یک نابغۀ جذاب و معروف، کسی که نقش آمریکایی ساده‌دل را بازی می‌کند. اگر چنین شخصی خواهان داستان‌های پدرم باشد، اولگا حتما آن‌ها را خواهد داد، مطمئن هستم.»

داستان شب‌نشینی در پراگ، داستان دربه‌دری هنر در دستان حکومت وقت است در دهه‌ی هفتاد میلادی و استیصال هنرمندانی که مجبور به ترک وطن شده‌اند. داستان ناامنی‌ها، بی‌اعتمادی‌ها و ترس حاکم بر جامعه. داستان سرگشتگی هنرمندان پراگی در میان اشغال، تردید، مهاجرت، محرومیت و بی‌هویتی. چنان که نویسنده‌ی پراگی در ابتدای داستان، به زوکرمن می‌گوید: «دقیقاً. من همیشه در شک و تردید هستم. اگر در چکسلواکی باقی مانده بودم، بالاخره کاری پیدا می‌کردم و با بودن در کشور خودم از آن نیرو می‌گرفتم. در آن صورت، حداقل شهروند چکسلواکی بودم –اما دیگر نمی‌توانستم یک نویسنده باشم. ولی از سوی دیگر با اقامت در غرب می‌توانم نویسنده باشم، اما نه یک شهروند چک. در اینجا به عنوان یک نویسنده اصلا به حساب نمی‌آیم. با وجود این، من فقط یک نویسنده هستم. وقتی درست فکر می‌کنم، چون در اینجا فاقد چیزهایی هستم که به زندگی معنا می‌دهند، مثل کشور، زبان، دوستان و خانواده، خاطرات و غیره و غیره، در این صورت، تأکید می‌کنم اینجا نویسندگی برایم همه چیز است. اما تنها ادبیاتی که من می‌توانم خلق کنم چنان مربوط به زندگی در کشور خودم است که فقط در آنجا تأثیری را که آرزو می‌کنم داراست.»

زوکرمن برای گرفتن داستان‌ها راهی کشوری می‌شود که در آن، همه چیز زیر نظر دولت است، و قوانین و سانسور چنان بال و پر علم و هنر را چیده است که تنها خیانت، ترس و عشق ورزی آزاد باقی مانده است. او در این مدت، با افراد مختلفی روبرو می‌شود. پای صحبت آنان می‌نشیند و رد پای ترس و تردید را بر روح تک‌تکشان می‌بیند. هیچ کس به دیگری اعتماد ندارد. هیچ کس نمی‌تواند با خیال راحت عقیده‌ای را ابراز کند، بدون آن که توسط پلیس متهم شود. پلیس بر همه چیز نظارت دارد و بازجویی توسط پلیس، روال همیشگی زندگی آنان است. همان‌طور که یکی از دوستان زوکرمن می‌گوید: «بازجویی را نباید بزرگ کرد. این کار همیشگی آن‌هاست. پلیس چکسلواکی هروقت کسی را بازجویی کند از او دربارۀ هر چیزی که قابل پرسش باشد سؤال می‌کند. آن‌ها دربارۀ همه چیز کنجکاوند و به همۀ مسائل علاقه دارند. فرض کنید آن‌ها دربارۀ شما حساس هستند، البته به این معنی نیست که تمام کسانی که با شما ارتباط دارند از طرف پلیس متهم تلقی می‌شوند. آن‌ها برای متهم کردن نیازی به این کارها ندارند. اگر بخواهند شما را متهم کنند، متهم می‌کنند، برای این کار به چیزی نیاز ندارند.»

واضح است که داستان شب‌نشینی در پراگ، سادگی روایت و پیچیدگی نثر مخصوص فیلیپ راث را دارد؛ و به کمک ترجمه‌ی روان آن، خواننده به راحتی می‌تواند خود را در پراگ دهه‌ی هفتاد میلادی و در میان تمام محدودیت‌ها و ترس‌های آن جامعه تصور کند. شخصیت‌های داستان فیلپ راث، چهره‌های آشنایی هستند و فضاها آن قدر زنده روایت شده‌اند که خواننده می‌تواند به راحتی خود را در آن جامعه و در کنار آن مردم تصور کند. مردمی با «صورت‌هایی که به نظر می‌آید در حال اعتصاب علیه زندگی است».

کتاب شب‌نشینی در پراگ، در هشتاد و هشت صفحه، توصیف بی‌نظیری از یک کشور اشغال شده و جامعه‌ای سرخورده و مردد است. این کتاب در سال ۱۳۹۹ با ترجمه‌ی خسرو خرم توسط نشر نون به چاپ رسیده است.

ایلناز نواب‌پور