نام کتاب: سرشار زندگی

نویسنده: جان فانته

نام مترجم: محمد رضا شکاری

ناشر: نشر افق

سال نشر: ۱۴۰۴

تعداد صفحات: ۱۷۳ صفحه

قیمت: ۲۵۵هزار تومان

جان فانته، نویسندۀ آمریکایی ایتالیایی‌تبار، یکی از صداهای منحصربه‌فرد ادبیات قرن بیستم ایالات متحده بود. او در سال ۱۹۰۹ در دنور، کلرادو، از خانواده‌ای مهاجر متولد شد و بیشتر دوران زندگی حرفه‌ای‌اش را بین نوشتن رمان، داستان کوتاه و فیلمنامه‌نویسی گذراند. فانته هرچند در زمان حیاتش چندان موردتوجه گسترده قرار نگرفت، اما بعدها به لطف تحسین‌های نویسندگانی مانند چارلز بوکوفسکی به شهرتی شایسته رسید. او به‌واسطۀ سبک صادقانه، شخصی و اغلب طنز تلخش، شهرت یافت؛ سبکی که هم زندگی شخصی‌اش را بی‌پرده بازتاب می‌داد و هم درد و رنج انسان معاصر را با ظرافت و سادگی روایت می‌کرد. فانته هم رمان‌نویس بود و هم فیلمنامه‌نویس. هرچند که آثارش در این دو حوزه به‌هیچ‌وجه قابل‌مقایسه نیستند. ناکامی‌های مالی در مقام رمان‌نویس او را ناچار کرد تا بخش عمده‌ای از انرژی‌اش را به فیلمنامه‌نویسی اختصاص دهد اما همان‌طور که خودش بعد‌ها اقرار کرده بیشتر چیزهایی که برای سینما می‌نوشت صرفاً حمالی برای پول بود. هرچند فیلمنامه‌های متوسطی که فانته برای استودیوهای هالیود می‌نوشت او را از فقر وحشتناک دورۀ کودکی و نوجوانی‌اش نجات داد اما باعث شد رمان‌های فانته به طرز حیرت‌انگیزی تا اوایل ۱۹۸۰ مهجور باقی بماند. چاپ آثار فانته تا آن زمان متوقف شده بود و اگر توصیه‌های چارلز بوکوفسکی به ناشران و مقدمۀ معروفش برای کتاب از غبار بپرس، که در آن فانته را خدای خود نامید، نبود چه بسا هنوز هم این غول آثار مدرن کلاسیک برای ما ناشناخته باقی می‌ماند.

یکی از مهم‌ترین آثار او، چهارگانۀ آرتورو باندینی است که رمان‌های جاده لس آنجلس، تا بهار صبر کن باندینی، از غبار بپرس، و رؤیاهای بانکرهیل را شامل می‌شود. اما کتاب سرشار زندگی (Full of Life) که در سال ۱۹۵۲ منتشر شد، در بیرون از این چرخه قرار دارد و وجهی تازه از فانته را نمایان می‌کند؛ وجهی که هم‌زمان عمیقاً انسانی، صمیمی، و طنزآمیز است.

در کتاب سرشار زندگی، فانته به روایت بخشی از زندگی خودش می‌پردازد. راوی داستان، نویسنده‌ای به نام جان است که همسر باردارش، جوئی، در آستانۀ زایمان است. خانه‌ای خریده‌اند، زندگی به‌ظاهر آرامی دارند، اما با بروز مشکلاتی در خانه و لزوم تعمیر کف زمین، پدر جان ـ‌مردی کاتولیک، سخت‌گیر و مهاجر ایتالیایی‌ـ وارد ماجرا می‌شود این ورود، زمینه‌ساز مواجهه‌ای دوباره میان جان و پدرش است؛ مواجهه‌ای نه ‌فقط بر سر چکش و میخ، بلکه بر سر باور، ایمان، گذشته و مفهوم زندگی.

خط داستانی کتاب سرشار زندگی، در ظاهر ساده است، اما در عمق خود پر از تنش‌های درونی و بیرونی است. پیرنگ داستان بر محور رابطۀ پدر و پسر، و بحران‌های ازدواج و پدرشدن می‌چرخد. فانته با هوشمندی، موقعیت‌های طنز و تضادهای فرهنگی و نسلی را در قالبی بسیار روان و بدون زوائد روایی عرضه می‌کند.

زاویه‌دید داستان اول‌شخص است و این انتخاب سبب شده تا خواننده به شکلی بی‌واسطه با ذهن و احساسات راوی آشنا شود. این صمیمیت، یکی از مؤلفه‌های کلیدی قدرت روایت فانته است. او مخاطب را با خود همراه می‌کند؛ با خشم‌ها، تردیدها، عشق‌ها و سرخوردگی‌هایش.

نثر فانته در این رمان، روان، موجز و سرشار از لحظات درخشان طنز و حقیقت است. او بدون نیاز به تزئینات ادبی، موفق می‌شود حس‌وحال شخصیت‌ها را با قدرت انتقال دهد. یکی از زیبایی‌های کار فانته، توانایی‌اش در ترکیب امر روزمره با امر وجودی است؛ از دعوا بر سر خرابی کف آشپزخانه تا بازنگری در ایمان و نقش پدری.

شخصیت‌پردازی در این رمان کم‌نظیر است. شخصیت جان، پدرش، جوئی و حتی نوزاد هنوز به‌دنیا نیامده، همه حضوری زنده، ملموس و چندلایه دارند. رابطۀ میان جان و پدرش، ترکیبی از عشق و خصومت، احترام و انکار است. پدر، نمایندۀ نسل گذشته است؛ سرسخت، مؤمن، دست‌به‌آچار، و در عین حال ناتوان از درک دنیای مدرن پسرش. ستینگ داستان نیز به‌خوبی پرداخت شده است: خانه‌ای در لس‌آنجلس، نماد جهانی مدرن و شک‌گرا، در برابر شخصیت پدر که از دنیای قدیم و ایمان‌محور می‌آید. تقابل این دو جهان، نه‌فقط در دیالوگ‌ها، بلکه در اشیاء، فضاها و حتی غذاها نیز دیده می‌شود.

در مقایسه با چهارگانۀ باندینی، سرشار زندگی شخصی‌تر، پخته‌تر و انسانی‌تر به نظر می‌رسد. اگر در آثار باندینی با جوانی سرکش و جویندۀ معنا روبه‌روییم، در این رمان با مردی بالغ و نگران مواجهیم که در آستانۀ مسئولیت بزرگ پدر شدن، با گذشته‌اش روبه‌رو می‌شود. این تطور شخصیتی، فانته را از نویسنده‌ای تنها راوی طغیان‌های جوانی، به هنرمندی عمیقاً انسانی بدل می‌کند.

و اما چرا باید این رمان را خواند؟ کتاب سرشار زندگی رمانی است بی‌ادعا، اما ژرف؛ در عین طنزآمیز بودن  تراژیک است؛ داستانی است خانوادگی، اما فلسفی.. این رمان، در کمتر از دویست صفحه، سؤالات بزرگی را مطرح می‌کند: ایمان چیست؟ پدر بودن چه معنایی دارد؟ چگونه می‌توان میان نسل‌ها پل زد؟ و درنهایت، چه چیزی ما را سرشار از زندگی می‌کند؟ در روزگاری که بسیاری از آثار ادبی پر از پزهای روشنفکری و ساختارهای پیچیده‌اند، فانته با صداقتی نایاب، یادمان می‌آورد که بزرگ‌ترین داستان‌ها، همان‌هایی‌اند که از دل زندگی سادۀ انسان‌ها بیرون می‌آیند.

حمیدرضا زمانی